Op de algemene vergadering van de Orde van Triverius van zaterdag 18 januari 2014 werd het derde boek toegelicht dat de Geschied-en Heemkundige Kring Triverius, met de steun van het gemeentebestuur, eind vorig jaar heeft kunnen aankopen.
Johan Hanselaer, lid van de Orde van Triverius en van de Stichting Keizer Karel Gent, was de tussenpersoon die optrad om dit boek en ook de 2 vorige op internationale veilingen aan te kopen en zorgde voor deze bespreking.
De Ordeleden werden verwelkomd door de Voorzitter van de Orde Dr. Lieven Bauwens en secretaris André Premereur.

 

 

Het was Ludwig De Temmerman, ondervoorzitter van de Orde van Triverius, die in afwezigheid van Johan Hanselaer deze toelichting overnam.

 

Waarnemend Burgemeester van Brakel Stefaan De Vleeschauwer en Ludwig De Temmerman hadden de eer het boek te onthullen.

 

 

Wel is het zo dat de universiteitsbibliotheken van Gent en Leuven, en de koninklijke bibliotheek van Brussel meer edities van Triverius bezitten, maar – mogen wij onze bibliotheek zeggen? – bezit met de nieuwe aanwinst reeds twee drukken die nergens elders in België te vinden zijn.

 

Johan zocht het op: de universiteitsbibliotheek van Gent heeft 9 edities, die van Leuven 7 en Koninklijke Bibliotheek van Brussel 4.
Met andere woorden we zitten de KB Brussel echt al op de hielen in verband met Triverius-edities.
Via het net heeft hij nog 13 andere exemplaren van de nieuwe aanwinst kunnen opsporen die zich bevinden in topbibliotheken van West- en Zuid-Europa.
Zonder de verschillende exemplaren gezien te hebben kunnen we toch zeggen dat er voor Triverius in heel Europa belangstelling was en dat hij geapprecieerd werd.

 

Iedereen heeft het boek Hieremias Triverius Brachelius dat ter gelegenheid van de viering in 2004 werd uitgegeven, thuis in zijn boekenkast staan.
Het is het standaardwerk over Triverius, en bij iedereen ziet het er hetzelfde uit.
Dit is typisch voor het moderne boek.
Boeken worden gedrukt in grote bedrijven en andere bedrijven zorgen ervoor dat het gebonden wordt, liefst met een aantrekkelijke kaft, die reeds vertelt wat de inhoud van het boek is, zoals hier gebeurd is.
Dit is typisch voor de late 19de en vooral voor de boeken van de 20ste en 21ste eeuw.

Zoals men op de andere afbeelding kan zien verschilt dat veel van oudere boeken.
Deze zitten heel dikwijls in nietszeggende banden (omdat ze herbonden zijn) of in vlakke perkamenten banden.
Hoe komt dit? Wel, boeken werden in de 16de en 17de eeuw ongebonden verkocht, m.a.w. in losse vellen zoals u op dit 17de-eeuws schilderij kan zien.
Het was dan aan de koper om met zijn boek bij een binder te gaan en dat al naargelang zijn beurs te laten inbinden in perkament, kalfs- of varkensleer en om die band dan te versieren met specifieke eigendomskenmerken zoals een wapenschild (of of iets dergelijks).

 

In december 2013 werd een ander exemplaar van de Varia apophthegmata van Triverius, want dat is de titel van het boek, verkocht in Parijs.
Bovenstaand exemplaar, krak hetzelfde boek als onze nieuwe aanwinst, was gebonden in een kalfslederen band voor de Italiaanse bibliofiel GIAN FEDERICO MADRUZZO (1531-1586), met zijn wapen op het voorplat en de snede mooi geciseleerd. Het boek werd verkocht voor – hou u vast - 20.000 euro. Wie durft er hier te zeggen dat onze Triverius geen mooie prijzen kan halen?

 

Ons boek heeft wel wat minder gekost (1170,5 euro veilingkosten en commissie inbegrepen), maar is daarom niet minder interessant.
Ons boek werd gebonden in een varkenslederen band over houten berderen en gesloten met twee metalen sluitingen.
De band met een vergrootglas bekijken onder het zonlicht dat door het dakvenster van het documentatiecentrum valt is werkelijk een belevenis.
Het leder zelf werd blindgestempeld met verschillende stempels.
De band werd gefotografeerd en met wat computeringrepen werden de tekeningen verduidelijkt.
Anders zou het onmogelijk zijn geweest om de band terdege te beschrijven.

 

Een eerste stempel met verschillende profielkopjes werd in de vier verschillende richtingen in de buitenrand gebruikt.
De rolstempel werd niet symmetrisch gebruikt maar de overeenkomst is duidelijk.
Centraal werd een plaatje gebruikt met een blaadje aan de boven- en onderkant van een centrale plaat met de voorstelling van twee heiligenfiguren, één ervan waarschijnlijk een Christusfiguur met wereldbol, en de symbolen van de evangelisten: duidelijk zijn alleszins de gevleugelde stier bovenaan (Lucas), de arend of adelaar (Johannes) en de gevleugelde leeuw (Marcus) onderaan. Waarschijnlijk was er bovenaan ook nog een engel (Mattheus) te zien. Het centrale paneeltje bestaat eigenlijk uit twee plaatjes, waarbij het linkerplaatje in zijn volledige breedte werd gebruikt en het rechter slechts half. Hier was het waarschijnlijk de bedoeling om wat diepte te creëren door de ene figuur iets hoger te zetten dan de andere. Dit wordt duidelijk in het balkje onder de figuren.

 

Op het achterplat zien we wat zich boven de tekens van de evangelisten bevond, namelijk twee afbeeldingen van een madonna, waarbij in het rechterdeel moeder en kind duidelijk zijn. Aangezien er zich op de band geen merktekens bevinden is het onmogelijk om deze band verder te identificeren. Wat de datering betreft kunnen we zeker zeggen dat het een eigentijdse 16de-eeuwse band is, van na 1560. In de band bevinden zich namelijk twee boeken: het werk van onze Triverius en de Gnomologia van de goddelijk Plato – Triverius bevindt zich hier duidelijk in goed gezelschap – gedrukt in Lyon in 1560.

 

“Varia apophthegmata” betekent “verschillende spreuken en gezegden” of “een mengeling van gedachten”. M.a.w. met dit boek hebben we geen groot medisch traktaat in ons handen, maar we kunnen direct lezen wat Triverius dacht over allerlei onderwerpen.
Dikwijls legde hij een band met de geneeskunde, of vertrok hij van de geneeskunde, vooral de dieetleer:
‘Geen enkel voedsel is zo gunstig, dat het nergens schaadt; daarom wie niets van onaangenaamheid in de vriendschap verdraagt, zal noodzakelijkerwijs vrienden ontberen.’

‘Honing en melk keert ongemak in de buik; zo breekt de goede literatuur (bonae literae) de verdorven mens en maakt hem beter’

Soms is er een algemeen wetenschappelijke inslag:

‘Onderzoek zonder methode is als een blinde die met een stok de weg probeert te vinden’

Soms waren het ook moraliserende gedachten zondermeer:

‘Wie leeft zonder vrees voor de dood, sterft bijna altijd zonder hoop op leven’

‘Trots en afgunst zijn gelijkaardige ondeugden, maar ze verschillen hierin dat trots de hele mens bol en gezwollen maakt, afgunst doet ontbinden’

Wat opvalt bij het doorbladeren van het boek is dat het woord ecclesia, “kerk” er op het eerste zicht niet in voorkomt. Wel zijn er sommige spreuken die over de godsdienst gaan en hier komt toch soms een protestantse geest opduiken:

“Christus werd ons geschonken in drie noodzakelijkheden: het kruis, het evangelie en de geest: het kruis verlost, het evangelie leidt op en de geest bevestigt en heiligt ”

Tenslotte zien we dat Triverius zichzelf ook relativeert:

“Van drie dingen is het moeilijk om te genieten: van een getrouwde man, van een getrouwde vrouw, en van een dokter.”
Het mag duidelijk zijn dat dit boek niet alleen thuishoort in een medische bibliotheek, maar ons vooral een inkijk gunt in de leef- en denkwereld van onze Triverius: zolang er geen brieven opduiken denk ik niet dat we dichter bij de Brakelse geleerde kunnen komen.

Het geheel van de Algemene Vergadering werd muzikaal omkaderd door de jonge Jacob Surdiacourt.